សុជាតាTd Oo P R Vvଓ520mF Dtm
មាតិកា
- ១ និយមន័យ
- ២ ប្រវត្តិទាក់ទងនឹងឈ្មោះ សុជាតា
- ៣ ឈ្មោះសុជាតានៅក្នុងសាសនាមួយចំនួន
- ៤ សុជាតា និង ភរិយា ៧ ប្រភេទ នៅក្នុងព្រះត្រៃបិដក
- ៥ បទវិភាគ
- ៦ ឯកសារយោង
និយមន័យ[កែប្រែ]
ពាក្យថា សុជាតា (Sujātā, Sujāthā) គឺជាពាក្យក្នុងភាសាសំស្ក្រឹត ដែលមានន័យថា "ចេញពីកំណើតគ្រួសារល្អ" ។ ពាក្យ "សុ" មានន័យថា ល្អ រីឯពាក្យថា "ជាតា" មានន័យថា កំណើត ឬ ប្រភព ។ ដូច្នេះពាក្យ សុជាតា មានន័យរួមថា ចេញមកពីប្រភព ឬ កំណើតល្អ ។
ប្រវត្តិទាក់ទងនឹងឈ្មោះ សុជាតា[កែប្រែ]
នៅក្នុងនិទានមួយដែលពុទ្ធសាសនិកភាគច្រើនបានដឹងឮ បន្ទាប់ពីព្រះសិទ្ធត្ថកុមារបានបង្អត់អាហារខ្លួនឯងឲ្យចុះខ្សោយស្ទើរមរណា ព្រះអង្គបានទទួលយកពំនូតបាយលាយទឹកដោះគោ (មធុបាយាស) ពីនាងសុជាតា (Sujata) ដែលជាក្មេងស្រីម្នាក់នៅក្នុងភូមិនោះ ។ រូបភាពរបស់ព្រះសិទ្ធត្ថកុមារដែលមានរាងកាយស្គមស្គាំងសល់តែស្បែកដណ្តប់ឆ្អឹងនោះបានធ្វើឲ្យនាងសុជាតាយល់ច្រឡំព្រះអង្គថាជាតួអង្គអ្នកតា (spirit) ដែលបង្ហាញខ្លួនដើម្បីជួយប្រទានពរមួយដល់នាង ។
អ្នកស្រាវជ្រាវខាងសាសនវិទូច្រើននាក់មានទស្សនៈមិនត្រូវគ្នាអំពីប្រវត្តិពិតរបស់តួអង្គព្រះពុទ្ធ ។ លោក វ៉ដឌ័រ (Warder) បានថ្លែងថា "ព្រះពុទ្ធ [...] បានចាប់កំណើតនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋសក្យ (Sakya Republic) ដែលជារដ្ឋទីក្រុង (city state) នៃកពិលវស្តុ (Kapilavastu) ឬកបិលភស្តុ ពោលគឺ វាជារដ្ឋតូចមួយនៅជាប់ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសនេប៉ាល់ និង ព្រំដែនភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា ។ ចំណែកលោក វ៉លស្ហ៍(Walsh) វិញបានថ្លែងថា "ព្រះពុទ្ធគឺជាមនុស្សនៅក្នុងកុលសម្ព័ន្ធសក្យ (Sakya clan) ដែលបោះទីតាំងនៅជាប់ជើងជួរភ្នំហិមាល័យ (Himalayas) ទីតាំងកំណើតពិតប្រាកដរបស់ព្រះពុទ្ធគឺនៅប្រហែល ៣ ឬ ៤ គីឡូម៉ែត្រភាគខាងជើងនៃព្រំដែនរបស់ប្រទេសឥណ្ឌាបច្ចុប្បន្ន ពោលគឺនៅក្នុងប្រទេសនេប៉ាល់ (Nepal) ។ តាមការពិតឪពុករបស់ព្រះពុទ្ធគឺជាមេកុលសម្ព័ន្ធម្នាក់ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសឡើងតាមរយៈការបោះឆ្នោត ពោលគឺគាត់មិនមែនជាស្តេចមួយអង្គដែលមនុស្សជំនាន់ក្រោយបានលើកអួតសរសើរឬលើកតម្កើងនោះទេ ។ ទោះជាយ៉ាងនោះក៏ដោយ គោរម្យងាររបស់ឪពុករបស់ព្រះពុទ្ធគឺ រាជា (raja) ដែលជាពាក្យបង្កប់ន័យខ្លះៗនៅសម័យបច្ចុប្បន្ននេះថា "ស្តេច" ។ រដ្ឋមួយចំនួននៅភាគខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌានៅសម័យនោះគឺជារាជាណាចក្រ (kingdoms) ដែលមានស្តេចគ្រប់គ្រងរាជ និង រដ្ឋខ្លះទៀតគឺជាសាធារណរដ្ឋ (republics) ដែលមានមេកុលសម្ព័ន្ធជាអ្នកគ្រប់គ្រង ។ នៅសម័យនោះ សាធារណរដ្ឋ សក្យ (Sakyan republic) គឺជារដ្ឋមួយនៅក្រោមចំណុះរបស់ស្តេចដ៏មានឥទ្ធិពលមួយអង្គនៃនគរជិតខាង ពោលគឺ នគរកោសល (Kosala) ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងត្បួងនៃសាធារណរដ្ឋសក្យ ។"
ឈ្មោះសុជាតានៅក្នុងសាសនាមួយចំនួន[កែប្រែ]
សុជាតាគឺជាស្ត្រីល្បីម្នាក់នៅក្នុងពុទ្ធសាសនា, គឺជាប្រពន្ធមួយប្រភេទនៅក្នុងប្រពន្ធទាំង ៧ ប្រភេទនៅក្នុងពុទ្ធសាសនា, គឺជាកូនប្រសារមិនចុះញ៉មចំពោះឪពុកក្មេកគឺសេដ្ឋី អានាថបិណ្ឌិក (Anathapindika), គឺជាសាវកគ្រហស្ថ (lay-disciple) ម្នាក់របស់ព្រះពុទ្ធ ដែលក្រោយមកក៏បានក្លាយទៅជាទាសភរិយា (slave-wife) របស់ស្វាមីនាង ។
សុជាតាភិក្ខុនី គឺជាអរហន្តនិងជាសាវកមួយរូបរបស់ព្រះពុទ្ធ ។
សុជាតាគឺជាស្ត្រីក្រមុំម្នាក់ ដែលនៅក្នុងជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះពុទ្ធ បានប្រគេនបាយលាយទឹកដោះគោ (មធុបាយាស) មួយចានគោមដល់ព្រះពុទ្ធមុនពេលព្រះអង្គបានបោះបង់ចោលមាគ៌ាជីវិតជាឥសីតាបសមួយរូបដែលបានបង់ខាតពេលអស់ ៦ ឆ្នាំដើម្បីប្រតិបត្តិតាមក្បួនហ្វឹកហាត់ដ៏តឹងតែងសង្កត់ចិត្តនិងកាយ (extreme austerities) ។
សុជាតាក៏ជាឈ្មោះរបស់ទេពធីតា ល័កស្មី (លក្ស្មី, Lakshmi) នៅក្នុងសាសនាព្រាហ្មណ៍ (ហីណ្ឌូ, Hinduism) ដែរ ។
សុជាតា និង ភរិយា ៧ ប្រភេទ នៅក្នុងព្រះត្រៃបិដក[កែប្រែ]
សុជាតា (Sujata) គឺជាកូនប្រសារស្រីរបស់សេដ្ឋីឈ្មោះអានាថបិណ្ឌិក ដែលជាគ្រហស្ថសាវកដ៏ល្បីល្បាញមួយរូបរបស់ព្រះពុទ្ធ ។ នៅក្នុងគម្ពីរអង្គុត្តរនិកាយ (Anguttara Nikaya 7:59; IV 91-94) នៃគម្ពីរព្រះត្រៃបិដកជាភាសាបាលី (Pali Sutta) មាននិទានមួយដែលរៀបរាប់ថា នៅពេលព្រះពុទ្ធកំពុងទេសនានៅក្បែរឬនៅផ្ទះរបស់អានាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី សម្លេងរបស់នាងសុជាតាដែលស្រែកជេរស្តីឲ្យអ្នកបម្រើទាំងឡាយនោះ បានរំខានដល់ការទេសនារបស់ព្រះអង្គ ។ ព្រះពុទ្ធបានមានពុទ្ធដីកាឲ្យគេហៅនាងសុជាតាមកស្តាប់បទទេសនារបស់ព្រះអង្គ ។ បទទេសនានោះបានទទួលការពេញនិយម និង មានឈ្មោះម្យ៉ាងទៀតថា បទទេសនាអំពីក្រមសីលធម៌ល្អសម្រាប់ភរិយាទាំងឡាយ ។
នៅក្នុងបទទេសនាទូន្មាននាងសុជាតានោះ ព្រះពុទ្ធបានបង្រៀននាងសុជាតាអំពីភរិយា ៧ ប្រភេទ ។ ប្រពន្ធ ៣ ប្រភេទខាងដើមនឹងនាំមកនូវអពមង្គល (នៅក្នុងជាតិនេះនិងអនាគតជាតិ) ។ ភរិយាទាំង ៧ ប្រភេទនោះគឺ ៖
(១) ភរិយាបង្គជម្លោះ (destructive-wife) ឬ វធកៈ ឬ វធកភរិយា (vadhaka, vadhakabhariya) : មានន័យម្យ៉ាងទៀតថា ភរិយាបង្កបញ្ហា (troublesome-wife) និង ភរិយាចងអាឃាត (slayer-wife) ។ ភរិយានៅក្នុងក្រុមនេះគ្មានចិត្តអាណិតអាសូរ, ចូលចិត្តញ៉ែប៉ប្រែជាមួយប្រុសៗ និង មិនចូលចិត្តធ្វើការងារ ព្រមទាំងមើលងាយស្វាមីទៀតផង ។
(២) ភរិយាចោរ (thievish-wife) ឬ ចោរិសមៈ ឬ ចោរភរិយា (chorisama or corabhariya) : មានន័យម្យ៉ាងទៀតថា ភរិយាជាចោរប្លន់ (robber-wife) ។ ភរិយានៅក្នុងក្រុមនេះចាយវាយទ្រព្យសម្បត្តិគ្រួសារខ្ជះខ្ជាយ និង មិនស្មោះត្រង់នឹងប្តី ជាពិសេសទាក់ទងនឹងរឿងលុយកាក់ ។
(៣) ភរិយាជាស្ត្រីកំណាន់ (mistress-wife) ឬអយ្យសមៈ ឬ អយ្យាភរិយា ឬ ស្វាមីភរិយា (ayyasama or ayyabhariya or "swamibhariya") : មានន័យម្យ៉ាងទៀតថា ភរិយាជាម្ចាស់ (lordly-wife, master-wife and tyrant-wife) ។ ភរិយានៅក្នុងក្រុមនេះគឺជាស្ត្រីមានល្បិចខ្ពស់, មានចិត្តសាហាវ និង មានសម្តីអាក្រក់ ព្រមទាំងខ្ជិលច្រអូស និង ចូលចិត្តបញ្ជាប្តី ។
ព្រះពុទ្ធទ្រង់បានសំដែងថា ភរិយា ៤ ពួកខាងក្រោមនឹងនាំមកនូវសុភមង្គល នៅក្នុងជាតិនេះនិងអនាគតជាតិ ។ ចំណុចរួមនៃភរិយាទាំង ៤ ពួកនេះគឺពួកគេមានពេញទៅដោយចិត្តអាចគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង ។ ភរិយាទាំង ៤ ពួកនោះគឺ ៖
(១) ភរិយាប្រៀបដូចជាមាតា (motherly-wife) ឬ មាតុសមៈ ឬ មាតុភរិយា (matusama or matubhariya) : នាងចាត់ទុកប្តីរបស់នាងដូចជាកូនប្រុសម្នាក់នៅក្នុងគ្រប់កាលទេស ។ នាងប្រព្រឹត្តចំពោះប្តីនាងដោយចិត្តករុណា សណ្តោស និង ថែទាំទ្រព្យសម្បត្តិប្តីជានិច្ច ។
(២) ភរិយាប្រៀបដូចប្អូនស្រី (sisterly-wife) ឬ ភគិនិសមៈ ឬ ភគិនីភរិយា (bhaginisama or bhaginibhariya) : នាងទទួលយកការសម្រេចចិត្តរបស់ប្តីនាងដូចជានាងស្តាប់ការសម្រេចចិត្តរបស់បងប្រុសនាងដែរ ។ នាងមានចរឹតរមទម្យ និង ចុះញ៉មចំពោះចៅហ្វាយនាង (ប្តីនាង) និង ធ្វើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដើម្បីបំពេញបំណងប្តី ។
(៣) ភរិយាជាមិត្ត (friend-wife) ឬ សខិភរិយា (sakhibhariya) ។ ពាក្យថា សខៈ មានន័យថា មិត្តជិតស្និទ្ធ ដែលផ្ទុយពីពាក្យថា មិត្តទើបស្គាល់ថ្មីថ្មោង ។ ភរិយានៅក្នុងក្រុមនេះអាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា សខិភរិយា (sakhibhariya) ប្រែថា ភរិយាជាមិត្តរួមជីវិត (companion-wife) ។ នាងស្រឡាញ់ប្តីនាងដូចជានាងស្រឡាញ់មិត្តសម្លាញ់របស់នាងដែរ ។ នាងធ្វើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដើម្បីជួយស្វាមីនាង ។
(៤) ទាសភរិយា (slave-wife) ឬ ទាសីសមៈ ឬ ទាសីភរិយា (dasisama or dasibhariya) ។ ពាក្យថា ទាសី ជាពាក្យក្នុងភាសាបាលី ប្រែថា ស្ត្រីជាអ្នកបម្រើ ឬ ស្រីបម្រើ ។ ន័យម្យ៉ាងទៀត ភរិយានៅក្នុងក្រុមនេះអាចមានន័យថា ប្រពន្ធដែលបម្រើប្តីដូចស្រីបម្រើ (slave-like wife, handmaid-wife and maid-wife”) ។ ភរិយាប្រភេទនេះមានចិត្តខន្តី, គ្មានចិត្តក្រោធខឹង និង ចុះចូលចំពោះប្តីទោះបីប្តីខឹងសម្បាយ៉ាងណាក៏ដោយ ។ នាងគឺជាមនុស្សចុះញ៉មយល់ព្រមទទួលយកការវាយវាត់ធ្វើបាបលើរាងកាយទោះបីប្តីចង់ធ្វើយ៉ាងណាចំពោះខ្លួនក៏ដោយ ។ នាងនឹងចុះញ៉មចំពោះប្តីដោយគ្មានសួរនាំបន្តិចសោះឡើយ ។
បន្ទាប់ពីបទទេសនានេះ នាងសុជាតាមានចិត្តរីករាយចំពោះពាក្យពេចន៍របស់ព្រះពុទ្ធ ។ នៅពេលព្រះពុទ្ធទ្រង់សួរនាងថា តើនាងចង់ក្លាយជាភរិយាប្រភេទណាមួយ នាងសុជាតាបានឆ្លើយតបថា ៖ "ខ្ញុំព្រះករុណានឹងក្លាយជាភរិយាប្រភេទចុងក្រោយបំផុត គឺជាទាសភរិយារបស់ស្វាមីខ្ញុំព្រះករុណា ។" គ្រួសាររបស់នាងសប្បាយចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ហើយចាប់ពីថ្ងៃនោះតទៅ នាងគឺជាស្រីបម្រើរបស់ប្តីនាង ។
បទវិភាគ[កែប្រែ]
អត្ថបទនេះបានបង្ហាញឲ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់នូវគំនិតមិនល្អរបស់ក្រុមមនុស្សប្រុសដែលចង់ឲ្យស្ត្រីគ្រប់គ្នាចុះញ៉ម ធ្វើតាម គ្រប់បញ្ជារបស់ស្វាមីទោះបីស្វាមីជាមនុស្សអាក្រក់ វាយតប់ធ្វើបាបលើរាងកាយ ឬធ្វើបាបខាងផ្លូវចិត្តយ៉ាងណាក៏ដោយ ។ នេះជាចរឹតអាក្រក់ជួរជាតិរបស់មនុស្សប្រុសនៅក្នុងសង្គមឥណ្ឌា ដែលមិនអនុញ្ញាតឲ្យមនុស្សស្រីមានសិទ្ធិស្មើនឹងមនុស្សប្រុស ។ ពួកគេបានប្រើសាសនាធ្វើជាឈ្នាន់ដើម្បីត្រួតត្រា គាបសង្កត់ផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្សស្រី ។ ពួកគេថា បើព្រះពុទ្ធទេសនាយ៉ាងដូច្នោះហើយ ពាក្យពេចន៍ទាំងអស់របស់ព្រះពុទ្ធគឺជាពាក្យពេចន៍ត្រឹមត្រូវ មិនអាចប្រកែកបានឡើយ ។ ប្រសិនបើយើងសិក្សាឲ្យបានស៊ីជម្រៅ យើងអាចយល់ច្បាស់ថា មនុស្សប្រុសសម័យព្រះពុទ្ធ ឬសម័យក្រោយៗទៀត តែងប្រើគ្រប់មធ្យោបាយគាបសង្កត់ចិត្តគំនិតរបស់មនុស្សស្រី ។ សាសនាគឺជាមធ្យោបាយដ៏ប្រពៃនៅក្នុងសង្គ្រាមចិត្តសាស្ត្របំភិតបំភ័យ បន្លាចមនុស្សស្រីឲ្យធ្វើតាមសម្តីមនុស្សប្រុសគ្រប់ពាក្យ ។
ឯកសារយោង[កែប្រែ]
- Bhikkhu Bodhi, In the Buddha’s Words, Wisdom, Boston, 2005
- Hammalawa Saddhatissa, Buddhist Ethics, Wisdom, Boston, 1997
- Piyadassi Thera, The Buddha’s Ancient Path, Buddhist Publication Society, Kandy, 1996
- External links[edit]
- Sujata and the Seven Types of Wives (buddhanet.net)